Hoogbegaafdheid is meer dan intelligentie
Dat hoogbegaafdheid meer is dan intelligentie heb je snel door als je met leerlingen werkt. Natuurlijk zijn veel hoogbegaafde jongeren lekker effectief aan het werk. Ze gebruiken hun intelligentie goed en met hun organisatietalent is niets aan de hand. En iedereen is dol op ze.
Tot je hen even serieus spreek.
Dan zie je hoe goed ze zich hebben aangepast. Hoe ze passen in het plaatje dat van hen verwacht wordt. Hoe ze voldoen — maar niet altijd zichzelf zijn.
En dan is er nog een andere groep.
De leerlingen bij wie het schuurt. Waarvan je soms denkt: waar zit die intelligentie precies?
Die valt minder op in cijfers, maar des te meer in gedrag.
En dat is geen toeval.
De zijnskenmerken van hoogbegaafdheid
VolgensTessa Kieboom bestaat hoogbegaafdheid uit twee luiken: het cognitieve luik en het zijnsluik. Bij het cognitieve luik kan je je van alles voorstellen. Maar het zijnsluik, de zijnskenmerken van hoogbegaafdheid, bepaalt het functioneren van de hoogbegaafde.
Dit zijn de zijnskenmerken:
- Perfectionisme
- Rechtvaardigheid
- Hoogsensitiviteit
- Kritische ingesteldheid
Mooie eigenschappen zul je denken. En natuurlijk is dat zo. Maar deze zijnskenmerken bij hoogbegaafdheid zijn snel negatieve vaardigheden. Regelmatig een bron van gedoe. Niet omdat ze verkeerd zijn, maar om dit niet goed wordt gezien of begeleid.
Waar het mis kan gaan
Een voorbeeld.
Hoogsensitiviteit is een kracht. Maar zet daar een docent tegenover die vooral zendt, corrigeert of op belerende toon zit — en het systeem van de leerling gaat dicht.
Niet uit onwil. Maar uit zelfbescherming.
Of neem perfectionisme.
Die hoge lat klinkt mooi. Tot falen ineens geen optie meer is. Dan wordt stoppen veiliger dan proberen.
En die kritische blik?
Die wordt al snel bestempeld als ‘brutaal’, terwijl er meestal een oprechte intentie onder zit.
Wat je dan ziet: gedrag op de voorgrond, potentieel op de achtergrond.
Hoogbegaafden zijn anders, dat botst
Hoogbegaafden zijn anders, daar heb ik dit blog over geschreven. Ze denken anders, leven anders, lachen om andere dingen, ze praten anders. Hoogbegaafden hebben elkaar ook snel in de smiezen als ze elkaar tegenkomen.
Bij onderpresteerders, dus hoogbegaafden op school die hun potentieel niet aanspreken, zien docenten en ouders vaak alleen gedrag en ongemotiveerdheid. Ze reageren hierop door strakke grenzen te bieden en privileges af te nemen. meest logische oplossing is dan het bieden van strakke grenzen en het afnemen van privileges.
Het rechtvaardigheidsgevoel, de hoogsensitiviteit en de kritische ingesteldheid zorgen voor de conflicten met docenten. Afspraak is afspraak immers. Een docent die een rol speelt wordt direct doorzien en het respect is snel verspeeld. Zeker als de lessen van deze docenten ook nog de leerhonger van de leerling niet stilt. Waarom moet ik aanwezig zijn in een les waar de docent de informatie ook maar uit het boek haalt, wat ik dus thuis ook wel lezen kan.
Zijnskenmerken gebruiken als kracht
Hoogbegaafde leerlingen vinden het net als alle andere jongeren fijn om serieus genomen te worden. Ze willen geen standpunten, maar argumenten horen. Ze hebben voorbeeldgedrag nodig en transparantie. Hoogbegaafde jongeren hebben nog meer dan andere jongeren het eerlijke gesprek nodig met volwassenen die hen cognitief iets te bieden hebben. Een stevig gesprek waarbinnen ze een gezond weerwoord verwachten.
Waar het om draait
Net als iedere leerling hebben ook hoogbegaafde jongeren behoefte aan:
- autonomie
- competentie
- verbinding
Als die drie niet kloppen, gaan de zijnskenmerken schuren.
Als ze wél kloppen, worden het juist krachten.
Wat kun je morgen al doen?
- Leg het waarom uit achter regels en keuzes
- Sta open voor discussie (zonder je positie te verliezen)
- Bied uitdaging die verder gaat dan het boek
- Normaliseer fouten maken
- Wees authentiek — ze merken het toch wel
Lees ook dit blog eens over hoogbegaafd op school, waar autonomie, verbinding en competentie terugkomen.
Kan ik iets doen?
Twijfel je of dit speelt bij jouw leerling of kind? Je hoeft het niet alleen uit te zoeken. Plan een gesprek, dan denk ik met je mee.
Leestip: het boek Hoogbegaafd van Tessa Kieboom (aff.)
Geef een reactie