Waarom spijbelen kinderen?
Als ouder maak je je zorgen wanneer je kind spijbelt. Je vraagt je af: wil hij echt niet naar school, of zit er iets anders achter?
Mijn overtuiging: leerlingen spijbelen niet voor niets.
In veel gevallen is spijbelen een signaal. Een signaal van frustratie, over- of onderprikkeling, of het gevoel niet gezien te worden. In dit artikel neem ik je mee in het verhaal van een hoogbegaafde leerling die structureel spijbelde — en wat we daarvan kunnen leren.
Maak kennis met een hoogbegaafde spijbelaar
Recent begeleidde ik hier in Harderwijk een jongen die je gerust een ‘notoire spijbelaar’ kunt noemen. Hij stond op het punt een thuiszitter te worden. Opvallend? Zijn intelligentie spat er vanaf. Toch lijkt hij totaal ongemotiveerd voor school.
- Hij spijbelt regelmatig
- Hij komt moeilijk zijn bed uit
- Hij vindt school simpelweg niet interessant
- Hij zegt zelfs: “Ik leer meer zonder school.”
Zijn school erkent zijn intelligentie. Maar blijkbaar is er nog steeds een reden voor deze leerling om te spijbelen.
Waarom spijbelt deze leerling?
Deze jongen wil wél leren — maar niet op de manier waarop het nu gaat. Wat krijgt hij aangeboden?
- Engels hoeft hij niet te volgen (door verblijf in het buitenland)
- Wiskunde doet hij alleen als hij daar behoefte aan heeft
- In plaats daarvan krijgt hij “verrijkingsprojecten”
Op papier klinkt dat goed. Maar voor hem voelt het compleet anders.
Zijn gedachte:
“De gewone stof is te makkelijk. Dus mag ik die overslaan. Maar in plaats daarvan krijg ik werk dat er niet toe doet. Alsof ik me moet bezighouden om bezig te zijn.”
Voor hem voelt dat als bezigheidstherapie in plaats van onderwijs, Niet serieus genomen worden, geen uitdaging in zijn talenten.
Hij zou voelen dat hij serieus genomen wordt als hij Engels en wiskunde op een hoger niveau, of een meer toegepaste vorm aangeboden zou krijgen. Dat sluit aan bij zijn talenten, kennis en vaardigheden.
Sommige spijbelaars willen juist meer!
We denken vaak dat spijbelaars niet naar school willen. Maar sommige spijbelaars willen juist harder! Ze willen meer leren dan ze aangeboden krijgen. Vooral bij:
- Hoogbegaafde leerlingen
- Leerlingen met een sterke intrinsieke motivatie
- Kinderen die behoefte hebben aan autonomie en diepgang
Het probleem?
Ze hebben nog niet de vaardigheden om hun eigen leerproces goed te organiseren. Daardoor ontstaat frustratie — en uiteindelijk gedrag zoals spijbelen. Ze gaan er ook vanuit dat volwassenen weten wat goed is, daarom geven ze zich over. En soms zijn ze gewoon lamgeslagen en zijn ze al jaren gewend aan verveling en aanpassen.
Spijbelen is vaak een (onhandige) oplossing
Mijn nieuwe coachee is zich volledig bewust van hoe hij denkt en handelt. En tegelijk is hij nog een jonge leerling die de gevolgen van zijn keuzes nog niet kan overzien. Keuzes die vaak nog gemaakt worden vanuit een onmacht in plaats van uit een kracht. Hij komt bijvoorbeeld regelmatig te laat thuis, wat een preek van zijn ouders oplevert. Daarom besluit hij af en toe helemaal niet thuis te komen, de preek krijgt hij toch al. Deze jongen weet precies wat hij wil. Maar hij is er ook van overtuigd dat het er allemaal niet meer toe doet. Hij wordt toch niet serieus genomen.
Zijn gedrag lijkt ongewenst, maar voor hem is het vaak de beste oplossing die hij op dat moment kan bedenken.
Wat kunnen ouders en scholen doen?
En het rare is dat scholen de leerlingen pas serieus gaan nemen op het moment dat leerlingen zelf niet meer verantwoordelijk kunnen zijn! Ze krijgen straf voor gedrag dat in de ogen van docenten ongewenst is. Maar vanuit de leerling gezien is spijbelen vaak de best mogelijke oplossing van hun probleem.
Leerlingen die op het gebied van spijbelen het punt van ‘no return’ hebben bereikt kunnen niet meer zelf stoppen met spijbelen. De eerste keer spijbelen moet volledig serieus genomen worden. Een goed gesprek met de leerling over zijn zienswijze op het leven. Stel vragen als:
- Wat maakt dat je niet naar school wilt?
- Wat mis je in de lessen?
- Waar krijg je energie van?
- Voel je je gezien en serieus genomen?
Kijk vooral naar deze drie basisbehoeften:
Relatie (voel ik me verbonden?)
Autonomie (mag ik meedenken?)
Competentie (word ik uitgedaagd?)
Het hielp deze jongen ernorm dat ik hem de ‘intelligentienormaal’ liet zien. Op deze pagina van een hoogbegaafdenspecialist zie je wat informatie over die normaal. Toen begreep hij ineens waarom hij zich anders voelde dan de rest. En dat dat ook klopt.
Spijbelt jouw zoon of dochter regelmatig?
En ik denk dat we van spijbelaars heel veel kunnen leren, zelfs op het moment dat de spijbelaar bijna niets van school leert. Probeer niet te reageren met straf, regels en controle. Dat werkt averechts.
Leerlingen spijbelen niet voor niets! Ga het gesprek met ze aan. Ze zijn eenzaam!
Je hoeft dit niet alleen op te lossen. Samen kunnen we kijken wat er echt speelt en hoe jouw kind weer tot leren komt.
Geef een reactie