Sommige kinderen zijn gevoelig voor alles wat er om hen heen gebeurt én voor wat er binnen in henzelf speelt. Toch is het op de basisschool of in het voortgezet onderwijs niet de bedoeling dat je dan thuisblijft. Koorts en overgeven – dat zijn zo’n beetje de bekende maatstaven om thuis te blijven. Maar hoe zit dat met overprikkeling? Dit blog gaat over overprikkeld thuisblijven van school en over inclusief onderwijs.
Paardenbloemen en orchideeën
De metafoor van paardenbloemen en orchideeën bestaat al lang. Ze laat zien dat er verschillen zijn tussen mensen. Paardenbloemen kunnen in principe overal tegen en passen zich makkelijk aan. Orchideeën hebben meer specifieke omstandigheden nodig om tot bloei te komen.
Associate lector jeugd Bert Wienen is het afgelopen jaar regelmatig in het nieuws met zijn verhaal over inclusief onderwijs. Ook hij gebruikt deze metafoor. Zijn kritiek: we proberen orchideeën met alle macht paardenbloemen te maken. Met individuele begeleiding en allerlei aanpassingen. Hij uit zich kritisch over de medicalisering van het onderwijs en pleit ervoor om de grotere groep weer meer als norm te zien. Leerlingen wennen eraan als alles op maat wordt gemaakt; af en toe tegenslag hoort er ook bij.
Ik snap wat hij bedoelt. Tegelijk kan het zomaar doorschieten de andere kant op. Dat we vergeten om kinderen de zorg te geven die ze wél nodig hebben.
Inclusief onderwijs
Voor leerlingen met autisme of hoogbegaafdheid kan naar school gaan al lastig genoeg zijn. Het leven is ingewikkeld als je gevoelig bent voor prikkels, als filteren niet vanzelf gaat en alles harder binnenkomt. Vanaf het vierde jaar komt school daar nog eens bovenop.
Natuurlijk kan de cognitieve uitdaging fijn zijn. Maar veel andere moeilijkheden worden juist groter. Ik zeg het wel eens zo: hoeveel ouders zeggen na drie weken zomervakantie: wat heb ik eigenlijk een leuk kind?
Echt inclusief onderwijs is onderwijs met aandacht. Onderwijs waarin een leerling zichzelf mag zijn én zich kan ontwikkelen. Waar paardenbloemen gewoon paardenbloemen mogen zijn en orchideeën leren hoe ze hun omstandigheden zo kunnen beïnvloeden dat ze kunnen groeien.
Als dat lukt, hoeft overprikkeld thuisblijven niet meer verstopt te worden achter een ziekmelding. Dan herkennen we overprikkeling voor wat het is. Blijf thuis, neem rust, zorg dat je weer terug kunt komen.
We hebben een lijn die werkt voor de grote groep. Maar daarnaast – en soms daarbuiten – mag je zijn wie je bent.
Overprikkeld thuisblijven van school
Vanuit school kunnen we snel denken dat een leerling zich aanstelt. Of dat ouders te beschermend zijn en het probleem groter maken dan het is. Die gedachte helpt niet. Het helpt wel om het gesprek aan te gaan en te vragen wat er speelt en waarom thuisblijven nodig is.
Soms hoor je: kinderen moeten leren omgaan met drukke situaties. Ze kunnen niet bij elke vorm van overprikkeling thuisblijven. En ja, soms moet je de confrontatie met jezelf aangaan.
Maar die gedachte gaat vaak uit van het idee dat iedereen een paardenbloem moet worden. En dat is niet zo. Orchideeën worden geen paardenbloemen.
Een overprikkeld kind naar school sturen om daar tot rust te komen in een omgeving die juist te veel vraagt, helpt niet. Bij hoofdpijn kun je nog zeggen: kom, probeer het nog een uurtje. Bij overprikkeling werkt dat niet. Sterker nog, het voelt vaak als betuttelend. Het doet geen recht aan wie dit kind is.
Kinderen hebben leerplicht. Maar deze kinderen willen juist gebruik maken van hun leerrecht — in een omgeving waarin ze rustig kunnen leren omgaan met zichzelf en hun omgeving.
Tot slot
Overprikkeld thuisblijven van school? Eigenlijk ben je dan al te laat. Beter is het om eerder rust te nemen, voordat het misgaat. Noem het wat het is: overprikkeling. Kijk samen wat er de afgelopen dagen of weken te veel is geweest en leer ervan.
En de vraag: mag je thuisblijven als je overprikkeld bent? Voor deze leerlingen is dat vaak geen keuze. Het lukt ze simpelweg niet om naar school te gaan.
Aanvulling 2026: Bert Wienen heeft ondertussen een boek geschreven met als titel ‘Van individueel naar inclusief onderwijs’.
Geef een reactie