Het verzuim van leerlingen is geen probleem op zichzelf, maar een signaal. Leerlingen spijbelen niet zomaar. Zo kun je spijbelen aanpakken: start bij het (verbindende) gesprek met de leerling. Gelukkig is er op steeds meer scholen aandacht voor leerlingverzuim. En dat is terecht. Want de sleutel ligt niet in straffen, maar in begrijpen.
Waarom spijbelen leerlingen?
In mijn ervaring als zorgcoördinator is er altijd een reden waarom een leerling spijbelt. En vaak is dat, vanuit de leerling gezien, een goede reden. Mijn ervaring: er ís altijd een reden om te spijbelen. En vaak is dat, vanuit de leerling gezien, een goede reden.
Ook het Nederlands Jeugdinstituut geeft aan dat schoolverzuim vaak een signaal is van onderliggende problematiek en dus vraagt om aandacht en begrip, niet alleen om handhaving.
Wie verzuim wil aanpakken, moet dus beginnen bij het gesprek.
Wat een gesprek met een spijbelaar oplevert
Een goed gesprek met een leerling die vaak afwezig is, levert veel waardevolle inzichten op. Niet alleen over de leerling zelf, maar ook over hoe de school functioneert.
Spijbelende leerlingen zijn vaak:
- zelfstandige denkers
- kritisch
- gevoelig voor hun omgeving
Ze stappen letterlijk en figuurlijk buiten de gebaande paden. En als je echt luistert, hoor je waarom.
Opvallend is dat relatief veel hoogbegaafde leerlingen spijbelen. Vaak omdat ze zich onvoldoende uitgedaagd of begrepen voelen.
Een greep uit wat ik in mijn jaren als zorgcoördinator tegenkwam:
- Een jongen die thuis voor zijn moeder en oma zorgde.
- Een meisje dat ’s avonds werkte om eten voor haar broertje te regelen.
- Een leerling die dagelijks kilometers moest fietsen en daardoor nauwelijks tijd had voor huiswerk.
- Een docent die cynisch en onaardig was, waardoor leerlingen zijn lessen meden.
- Onvoldoende voorbereide lessen, waarin weinig nieuws geleerd werd.
- Een jongen die wekenlang slecht sliep door ruzies thuis.
- Een meisje dat zei: “De docent vindt het zelf ook niet leuk, waarom zou ik dan komen?”
- Een jongen met autisme die dacht dat hij niet hoefde te komen als zijn huiswerk niet af was.
Deze voorbeelden komen uit de periode 2003–2011. Maar eerlijk gezegd kan ik de lijst vandaag de dag nog aanvullen.
Praktijkvoorbeelden van leerlingverzuim
Voor deze leerlingen was spijbelen geIn mijn werk kwam ik onder andere deze situaties tegen:
- Een jongen die thuis zorgde voor zijn moeder en oma
- Een meisje dat ’s avonds werkte om eten te regelen voor haar broertje
- Een leerling die dagelijks lange afstanden moest fietsen en uitgeput raakte
- Een docent die cynisch gedrag vertoonde, waardoor leerlingen wegbleven
- Slecht voorbereide lessen met weinig leerwaarde
- Een jongen die slecht sliep door spanningen thuis
- Een meisje dat zei:
“De docent vindt het zelf ook niet leuk, waarom zou ik dan komen?” - Een leerling met autisme die dacht dat hij niet hoefde te komen zonder huiswerk
Deze voorbeelden komen uit 2003–2011 — maar ze zijn vandaag nog net zo herkenbaar.en onwil, maar een reactie op hun situatie.
Leerlingen die door schoolverzuim absent zijn verdienen geen straf, maar begrip en begeleiding. Geen extra last, maar verlichting.
Inzicht: Spijbelen is meestal geen onwil, maar een reactie op omstandigheden.
Spijbelen aanpakken begint met het juiste gesprek
Het doel van het gesprek is niet alleen informatie verzamelen. Het draait om dat ene moment waarop de leerling zelf inzicht krijgt.
Bijvoorbeeld:
“Ik ga niet naar school voor mijn ouders of om straf te voorkomen — ik doe het voor mezelf.”
Dat besef kan alles veranderen. School wordt dan niet meer gezien als verplichting, maar als: een stap richting de toekomst,een plek om te groeien
De ‘selfie’ van de leerling: zelfinzicht ontwikkelen
Door het gesprek help je een leerling om een soort ‘selfie’ te maken:
- Wie ben ik?
- Wat kan ik?
- Wat wil ik?
- Waar wil ik naartoe?
- Hoe denk ik dat anderen mij zien?
En belangrijker: wil ik dat zo houden, of wil ik iets veranderen?
Dat gesprek geeft richting. Niet door te dwingen, maar door bewustzijn te creëren.
Spijbelen aanpakken op school of thuis?
Spijbelen aanpakken op school of thuis? Gaat het gesprek met een leerling of je eigen kind niet zoals je zou willen? Je hoeft het niet alleen op te lossen.
Spijbelen heeft bijna altijd een reden. Door anders te kijken en gerichter te luisteren, ontstaat er vaak weer beweging.
Voor ouders:
👉 Wat kun je doen als je kind spijbelt?
Voor scholen en professionals:
Werk je met leerlingen die spijbelen en zoek je iemand die hierin kan ondersteunen? Ik werk vanuit Harderwijk en sluit graag aan bij bestaande begeleiding.
Geef een reactie