Spijbelen zien we meestal als een probleem. En in principe is dat het natuurlijk ook. Maar we pakken het vaak ook aan als een probleem: Regels worden strenger, waarschuwingen komen eerder, straffen worden zwaarder. Maar helpt dit? Laten we spijbelen zien als start van iets nieuws: schoolverzuim is vaak een eerste signaal dat er iets moet veranderen.
Het gaat niet meer
Natuurlijk zijn er leerlingen die gewoon een keer ‘ondeugend’ zijn. Als het mooi weer is zit je liever in het park dan in een klam klaslokaal. Leerlingen die regelmatiger of op opvallende momenten spijbelen laten vaak zien wat al langer speelt. Het gaat niet meer:
- De manier van leren niet
- De eenzaamheid is te groot
- De vaardigheden zijn er niet
- Het niveau of snelheid is te laag of juist te hoog
- De problemen thuis worden te groot
Energie kan je maar één keer uitgeven.
Spijbelen is in die zin het stoppen met meedoen. Stoppen met doen alsof.
En dan is de vraag niet meer: hoe krijg ik de leerling weer op zijn stoeltje in het klaslokaal? Maar: wat maakt dat de leerling is afgehaakt.
Gesprek met de spijbelaar
Als je oppervlakkig in gesprek gaat met een spijbelaar dan lijkt ‘geen zin’ de reden te zijn voor de afwezigheid. En vaak zijn we als volwassenen blij met zo’n antwoord. Want we hebben een oorzaak voor het verzuim: motivatiegebrek. We zijn daar zo blij mee omdat het de verantwoordelijkheid teruglegt bij de leerling. Het is namelijk zijn probleem. Motivatie moet je echt zelf zien te krijgen.
Foute boel.
Stel vragen en luister goed naar de leerling. Ook naar alles wat hij of zij niet zegt. Neem de cijfers eens onder de loep, zit er een patroon in het spijbelen? Vaak is er een goede reden te vinden voor het spijbelen. En die reden is een probleem. En de oplossing daarvan is de start van iets nieuws. In dit blog schreef ik over het gesprek met een spijbelaar.
Kijk naar de cito en de intakeformulieren
Ik heb op de scholen waar ik werkte heel vaak de oplossing gevonden in de intakeformulieren van de leerlingen. Een basisschool geeft meestal een beschrijving van de leerling. Over het gedrag in de klas, over het sociaal functioneren, over het leren en de taakaanpak. En vaak staat er een klein zinnetje in. Iets als: de citoscore was lager dan verwacht. Of: leerling zou vwo kunnen maar wij adviseren havo omdat hij veel tijd nodig heeft om te spelen.
Dit is een goede ingang om nog eens goed te bevragen hoe de leerling de basisschooltijd ervaren heeft. En om te kijken of de cijfers goed passen bij het schooladvies. Spijbelen gebeurt vaak door leerlingen die slim en gevoelig zijn. Lees eens mijn blog over hoge en lage cijfers naast elkaar. Er is dan vaak sprake van onderpresteren. De leerling kan beter, maar het lukt niet. Of ze proberen het eerst op te lossen met opvallend gedrag in de klas. Ze zijn dan eigenlijk mentaal al aan het spijbelen. Als dat alleen negativiteit oplevert gaan ze kijken of ze het met hun fysieke afwezigheid kunnen oplossen. De gedachte is vaak: dan hebben anderen in ieder geval geen last van mij.
Spijbelen als nieuwe start
Spijbelen aanpakken: Gelukkig gaan steeds meer scholen het gesprek aan met de leerlingen die spijbelen. Want alleen dan kan er sprake zijn van een nieuwe start. Een gesprek over Autonomie, Verbinding en competentie. Want leerlingen gaan harder lopen als je ze serieus neemt. Als je ook wat voor hén wilt doen. Geven en nemen. Keuzevrijheid binnen bepaalde kaders. Aandacht voor aanwezigheid in plaats van voor de afwezigheid. Wat je aandacht geeft groeit tenslotte. Er is vaak ook nodig dat de leerling psycho-educatie krijgt. In de zin van: hoe leer ik leven met mijzelf? Welke punten in deze situatie horen echt bij mij, welke kan ik toeschrijven aan een ander en wat is puur een wisselwerking?
Het mooie is dat leerlingen die duidelijk en kritisch over de school kunnen praten, dat ook prima waarderen als je zo tegen hen praat: Dit lijkt nu een handige oplossing, maar je werkt jezelf in de nesten. Hoe kun je dit beter doen?
Weer een Stuk Verder komen
Spijbelen is misschien geen handige oplossing. Maar het is vaak wel de beste die een leerling op dat moment kan bedenken. En precies daar begint het echte werk. Niet corrigeren, maar begrijpen. Niet terug naar hoe het was, maar vooruit naar wat wél klopt.
Loop je hier tegenaan—thuis of op school?
Blijf er niet te lang in hangen. Soms heb je iemand nodig die van buiten meekijkt, doorvraagt en snel tot de kern komt. Zonder oordeel, maar wel duidelijk.
Herken je dit bij jouw zoon of dochter en loopt het thuis of op school vast?Je hoeft dit niet alleen op te lossen.
Bekijk wat je kunt doen als je kind spijbelt.
Geef een reactie